عرض ميكرد تا از دين اسلام بر مىگردد * ( مُعْتَدٍ ) * از حد گذرنده بود در ظلم يعنى ستمكار و جفاكار روزگار * ( أَثِيمٍ ) * بسيار گناه يا زناكار يا معتدى در فعل و اثيم در اعتقاد يا معتدى در ظلم كردن بر غير و اثيم در ستم نمودن بر نفس خود * ( عُتُلٍّ ) * درشتخوى و سختروى و جانى يا شديد الخصومت در امر باطل يا متوغل در كفر و عناد و اين مشتق است از عتله اذا قاده بعنف و غلظة و گويند عتل آنست كه بهانه بر مردم گيرد و به جهت آن ايشان را در حبس و عذاب اندازد و از خليل نقل كرده‌اند كه عتل بمعنى بسيار خوار و شكم فراخست كه هر چه يابد از طعام و شراب بخورد و هيچ بمردم ندهد * ( بَعْدَ ذلِكَ ) * پس بعد از اين همه عيبها * ( زَنِيمٍ ) * حرامزاده است كه پدر او معلوم نباشد و او را به زور بر خود بندد و از امير المؤمنين صلوات اللَّه عليه مرويست كه الزنيم هو الذى لا اصل له زنيم كسى است كه اصل و نسبى نداشته باشد يعنى ولد الزنا باشد و آن از زنمه مشتق است و زنمه قطعه ايست از جلد ماعز كه بعد از قطع به حال خود بگذارند و در زير حلق او آويخته شود و تسميهء آن بولد الزنا باعتبار آنست كه او منفصل است از نسب و معلق به غير اهل خود و مرويست كه وليد در ميان قريش بزرگ شده بود و از سنخ ايشان نبود و مغيره بعد از هيجده سال او را بر خود بست و بپسرى برداشت و در روايت آمده كه اين وصف او را هيچكس نميدانست تا آنكه اين آيه نازل شد و در بعضى تفاسير آمده كه چون رسول ( ص ) اين آيه را در انجمن قريش بر وليد خواند بهر عيبى كه ميرسيد در خود مييافت مگر حرامزادگى با خود گفت من سيد قريشم و پدر من مغيره مردى معروفست و ميدانم كه محمد دروغ نگويد اين چگونه باشد پس غضبناك از ميان مجلس برخواست و شمشير كشيد نزد مادر آمد بتهديد و وعيد بسيار از او اقرار كشيد كه پدر تو از رجوليت بهرهء نداشت و او را برادرزادگان بود چشم بر ميراث او نهاده بودند مرا رشك آمد فلان غلام را بر خود ترغيب كردم و آنچه ميان مردان و زنان مىشود در ميان ما واقع شد و تو فرزند اويى و نيست شبهه در آنكه خبث نطفه در اغلب حال منتج افعال ذميمه است و لهذا قال رسول اللَّه صلَّى اللَّه عليه و آله لا يدخل الجنة ولد الزنا و لا ولده و لا ولد ولده و اين حكم از مظنوناتست معنى والد الزنا در مظنه آنست كه ببهشت نرود و از شداد بن اوس مرويست كه پيغمبر صلَّى اللَّه عليه و آله فرمود لا يدخل الجنة جواز و لا جعظري و لا عتل زنيم گفتم يا رسول اللَّه